Ruimtelijke ordening en stadsontwikkeling

Antwerpen zoekt een economisch wonder in Eindhoven

Veertig procent van alle patenten in Nederland wordt in Eindhoven aangevraagd. Nochtans is Eindhoven een klein stadje met slechts 220.000 inwoners. De Antwerpse schepen van Stadsontwikkeling Rob Van de Velde (N-VA) trok woensdag met enkele ondernemers en deze krant naar de Nederlandse stad om eens te kijken of dit wonder ook in Antwerpen mogelijk is. Zijn antwoord: “ja, natuurlijk!”

Heeft Antwerpen dringend een economische crisis nodig? Je zou het al lachend kunnen zeggen, want de Nederlandse ondernemers achter het economische wonder van Eindhoven gaven de Antwerpse degelatie gisteren stuk voor stuk dezelfde wijsheid mee: in de grootste miserie wordt de mens het creatiefst.
Dat wordt het meest duidelijk op de oude Philips-site in het centrum van Eindhoven, vlak bij het station en het voetbalstadion van PSV Eindhoven. De site heet vandaag Strijp-S, genoemd naar een van de oude zalen van Philips. Op dit moment werken hier drieduizend mensen. Niet meer voor Philips, maar voor een van de honderden bedrijfjes die hier de laatste jaren zijn opgestart. Het gaat om kappers, koffiebars, boekenwinkels en kledingzaken, maar ook om beginnende of iets meer ervaren ondernemers die gloednieuwe technische producten ontwikkelen. Een voorbeeld daarvan is Liquivista, een Nederlandse onderneming die onder meer drones (onbemande vliegtuigjes) maakt om pakjes te leveren. De meeste bedrijven vloeien voort uit de nabijgelegen universiteit, waren vroeger een onderdeel van Philips of komen zelfs helemaal uit Amsterdam. Ook interessant: startende ondernemers met weinig geld, krijgen een basiskantoor en betalen een lage huur van zeventig euro per vierkante meter. Pas als ze een hogere huurprijs aankunnen, betalen ze meer en verhuizen ze naar een grotere ruimte.

Eindhove 2

 

Publiek-private samenwerking
Wie heeft dit allemaal mogelijk gemaakt? Twee partijen: de vastgoedontwikkelingsfirma VolkerWessels en de stad Eindhoven. Het gaat dus om een publiek-private samenwerking. VolkerWessels en de stad zijn elk voor vijftig procent eigenaar van de site. In de praktijk heeft Volker-Wessels alle gebouwen gekocht, en nam de stad de gronden voor haar rekening. “We hadden de Philips-site ook in ons eentje kunnen kopen, maar dan zou onze verhouding met de stad niet zo optimaal zijn als nu”, zegt Toon De Koning, directeur van VolkerWessels. “Een stadsbestuur verandert om de vier jaar. Als we de stad dan nodig hebben, zou het loketje bij wijze van spreken de ene keer open zijn en de andere keer dicht. Daar hadden we geen zin in. Bovendien had de stad een zeer goed idee van de manier waarop de oude Philips-site nieuw leven moest worden ingeblazen. Een samenwerking was dus de beste manier om vooruit te komen.” Op Strijp-S worden vandaag volop gebouwen gesloopt en nieuwe gebouwen in de plaats gezet. Tegen het jaar 2028 zullen hier drieduizend woningen staan, alles samen goed voor 400.000 vierkante meter nieuw vastgoed. Vandaag zijn er al 520 woningen gebouwd. “Die woningen zorgen meteen voor leven rond de bedrijven op deze site”, zegt Toon De Koning. “Bovendien zal tegen 2028 meer dan de helft van de woningen onder de categorie ‘sociale woningen’ vallen. We doen dit onder meer omdat de startende ondernemers die hier een bedrijf beginnen, dan ook nabij het bedrijf kunnen wonen.” Vandaag zijn er 240 lofts die onder de titel van ‘sociale woning’ vallen. “Daarvoor kregen we 2500 inschrijvingen binnen. We hebben de kandidaten geselecteerd op basis van een vragenlijst. Ze moesten niet alleen hun inkomen opgeven, maar ook hun hobby’s, hun professionele ambities, hun leeftijd enzovoort. Op basis daarvan hielden we nog vierhonderd inschrijvingen over. Een notaries heeft er daar 240 van uitgeloot”, zegt Toon De Koning. Is dat systeem niet discriminerend en op willekeur gebaseerd? “Ik geef toe dat het op het randje van de wet is”, zegt De Koning. “Maar nu zijn we wel zeker dat de juiste doelgroep op Strijp S woont.”

Kneedbare wet
Er zijn wel meer dingen die erop wijzen dat VolkerWessels en de stad Eindhoven de wet nogal kneedbaar achten. Zo moest één oud gebouw van Philips over vijf jaar worden gesloopt, zodat er plaats kwam voor een park. Want in de openbare ruimte moet er naast bedrijfsgebouwen en woningen ook plaats zijn voor groen. “Maar dat zou investeringen in dat gebouw,bijvoorbeeld in bekabeling en machines, niet hebben
aangemoedigd. Daarom mag het gebouw er nu vijftien jaar langer blijven staan. En als het daarna te mooi is om af te breken, kunnen we die groenzone eventueel ergens anders inplanten”, zegt Alwin Beernink van de stad Eindhoven. De ogen van de Antwerpse schepen Rob Van de Velde beginnen te fonkelen als hij deze uitleg hoort. “In België worden de regels veel te strak geïnterpreteerd”, zegt Van de Velde. “Het duurt vaak jaren voor de bestemming van een ruimtelijk uitvoeringsplan bij ons kan worden gewijzigd. En als we bepaalde doelgroepen bij de toekenning van een sociale woning zouden bevoordelen, zouden we ook op heel wat protest stuiten. Eindhoven bewijst nochtans dat je met een flexibel beleid veel jobs en welvaart kan scheppen. Wat ze doen, is misschien niet altijd de norm, maar het is wel nodig. Antwerpen moet hier een voorbeeld aan nemen. ” Het project in Eindhoven bewijst alleszins dat het ene succes het andere succes aantrekt. “Achter de voormalige Philips-site liggen 750 oude arbeiderswoningen”, zegt Alwin Beernink. “Vandaag worden die
helemaal opgeknapt. Voor Strijp-S een succes werd, was er niet zo veel interesse om daar te komen wonen. Vandaag staan er al vierhonderd mensen op de wachtlijst. Want wie niet op Strijp-S terechtkan, wil er zo dicht mogelijk in de buurt wonen.” Is een site zoals Strijp-S dan ook in Antwerpen mogelijk? “Ja, natuurlijk”, zegt Van de Velde. “Het zal dan weliswaar om een kleinere versie gaan van dit project. Maar het moet perfect mogelijk zijn om pakweg over vijf à zeven jaar te starten met de ontwikkeling van een site waarop zowel plaats is voor bedrijven, woningen als gemeenschappelijke ontspanningsruimtes. Mogelijke locaties zijn de slachthuissite op Spoor Oost of in de buurt van Park Spoor Noord. Ook op andere plaatsen Antwerpen is nog veel ruimte vrij.”

Brainport
Strijp-S is niet in haar eentje verantwoordelijk voor de economische heropleving van Eindhoven. Ook Brainport Regio Eindhoven doet een grote duit in het zakje. Op de oude gebouwen van Philips aan de rand van de stad, op een kwartiertje rijden van het centrum, vertoeven honderden technologiebedrijven waaronder de Nederlandse gps-fabrikant TomTom. Op de High Tech Campus, het kloppende hart van Brainport, werken meer dan achtduizend mensen. Hier worden de nieuwste producten uitgevonden, van verpakkingen die op elk moment aangeven hoe vers het vlees dat erin zit nog is (nu al op de markt), tot LED-verlichting op basis van organisch material (in volle ontwikkeling). Er zijn twee belangrijke beperkingen.

Eén: enkel creatieve en hoogtechnologische bedrijven worden toegelaten.

En twee: bedrijven mogen géén eigen cafetaria of eetzaal hebben. Zo worden ze verplicht om in de gemeenschappelijk eetzaal of restaurants zoals Subway en McDonald’s te gaan eten, zodat werknemers van verschillende bedrijven elkaar daar ontmoeten om ideeën uit te wisselen en nieuwe samenwerkingen op te zetten.

Voka neemt initiatief
Gaat de stad nu een initiatief nemen om deze Eindhovense projecten ook in Antwerpen te lanceren? “Nog niet meteen. Wij willen een faciliterende rol spelen. Het initiatief moet van de ondernemers zelf komen. Als er een concreet idee is, zullen wij er alles aan doen om dat idee mee mogelijk te maken”, zegt Van de Velde. Volgens Pieter Leuridan, woordvoerder van de ondernemersorganisatie Voka – Antwerpen-Waasland, zal dat idee niet lang meer op zich laten wachten. “We hebben eind September zeventig topmensen uit het bedrijfsleven bij elkaar gebracht. Er blijkt een grote interesse te zijn om een project zoals in Eindhoven, ook naar Antwerpen te halen. Maar dan moet het wel gaan om activiteiten die aansluiten op de logistiek, chemie of diamant. Want daar zijn we in Antwerpen goed in. De komende maanden gaan we opnieuw verschillende topondernemers samenbrengen. Als we erin slagen om verschillende bedrijven uit eenzelfde sector op één locatie te verzamelen, trekken we grote namen en extra jobs aan. ”
CHRISTOF WILLOCX

Bron: GVA 23/10/2014