Gedempte Zuiderdokken, In de pers

Groen, verkeersluw en een long in de stad

Het Zwitserse bureau ADR Architectes mag samen met landschapsarchitect Georges Descombes de Gedempte Zuiderdokken in Antwerpen vormgeven. Het project ‘Dok Zuid’ is opgevat als drie opeenvolgende tafels, omsloten door een groene omkadering.

De Gedempte Zuiderdokken in Antwerpen worden heraangelegd door Zwitsers. Het wordt bovendien een familiezaak: architect Julien Descombes van het bureau ADR Architectes vormt een team met zijn vader, de landschapsarchitect Georges Descombes.

Die combinatie, samen met het Belgische studiebureau Technum, werd als laureaat uitverkoren onder vijf finalisten (DS 21/1). Dat Antwerpen-Zuid er een groene landmark zou bijkrijgen, was toen al duidelijk. Het plein dat al jarenlang dienst doet als een permanent autosalon, krijgt ondergrondse parkings. Zo komt er in volle stad negen hectare vrij met maatschappelijk nut.

De wedstrijd werd uitgeschreven door de Vlaamse Bouwmeester; er dongen zestig bureaus met een sterk internationaal profiel mee. Een dag voor de wedstrijdjury in conclaaf ging, was er nog een inspraakmoment: vijfhonderd Antwerpenaren kwamen ter plaatse hun plus- en minpunten meedelen, 1.200 deden dat via het internet.

‘Onafhankelijk van elkaar kwamen het publiek, de jury en het schepencollege tot dezelfde bevinding’, zegt schepen voor stadsontwikkeling Rob Van de Velde (N-VA). ‘Met de stad waren we gewonnen voor de eenvoud en de kracht van het ontwerp, met een duidelijk accent op groen en verbindingen met de omliggende zones. Het is een open voorstel dat expliciet vraagt dat de buurt het verder mee verfijnt.’

ADR heeft de historiek van de wijk als vertrekpunt genomen. Op de plek waar vroeger drie scheepsdokken waren, heeft het bureau drie zones afgebakend met elk een unieke invulling. Het versterkt de boorden die daaromheen liggen met passages tussen bomenrijen. Daar kan zich vervolgens een actieve rand ontwikkelen, waar het prettig flaneren is en waar een terrascultuur gedijt.

Straatmeubilair

Elk van de voormalige dokken krijgt een eigen invulling. De centrale zone is de grootste. ‘De Weide’ is een open terrein dat de wijk ademruimte kan geven. In het voorstel van de ontwerpers komen daar veel losse elementen, waar de bezoeker zich kan van bedienen. Naar het model van Bryant Park in New York is er straatmeubilair voorhanden, en kiest de passant zelf uit waar hij de losse stoelen en tafels schikt.

Het noordelijkste dok wordt ‘De Tuin.’ De beplanting put uit de rijke horticultuur van België: met fruitbomen en vruchtenstruiken werkt het dok als een nutstuin. Het zal bovendien ruimte bieden aan moestuintjes. Met een oppervlakte die twee keer zo groot is als de Antwerpse plantentuin kan deze zone een attractie op zich worden.

Geen twijfel dat de meest dynamische zone ‘De Scène’ wordt. Daar komt een podium onder een dak, waar optredens, films, sportevenementen en feestelijkheden georganiseerd kunnen worden. ‘Activiteiten die een beheersbaar publiek en een beperkt volume hebben, zullen voor leven zorgen’, zegt Van de Velde. ‘Het gaat om events in de trant van Antwerpen Zingt, of een foodfestival.’

Wadi

Veel ontwerpenergie van ADR ging naar het verbinden met de nabijgelegen wijken. Het bureau doet dat met dwarsstroken, zoals bijvoorbeeld een lange as die van het Museum voor Schone Kunsten naar het Muhka loopt. Meermaals maakt het daarvoor gebruik van waterpartijen. Zo brengt de Scheldeas de vroegere verbinding tussen de dokken en de Schelde opnieuw in beeld. Ter hoogte van ‘De Weide’ heeft ze een waterbassin in de vorm van een wadi, een dal met steile wanden.

De verbinding met de Scheldekaaien leent zich overigens uitstekend om het verkeer langs die kant naar de ondergrondse parkings te loodsen. In het ontwerp zitten twee gescheiden parkings van elk zowat duizend plaatsen. Zo kunnen de aanpalende straten autoluw worden.

Dok Zuid wordt een stadswijk die niet te vroeg wil indommelen. Overdag wil ze bruisend zijn, ’s nachts wil ze haar rol van platform voor de stad blijven spelen. ADR accentueert de onderdelen met variërende belichting, ‘veilig en stemmig’. Zo ontstaan diverse sferen. Met interactieve belichting kunnen bezoekers zelf inspelen op de ruimte. Dok Zuid heeft alle troeven om de nachtwaker van ’t Zuid te worden.

DS, 9/02/2016