In de pers, Ruimtelijke ordening en stadsontwikkeling

Nieuw ontwerp voor toren Tolhuis is minder ingrijpend

In het nieuw ontwerp van architectenbureau Rapp+Rapp wordt het Tolhuis aan de Sint-Pietersvliet vervangen door twee torens van respectievelijk vijftig meter en 29 meter hoog. De ruimte van acht meter tussen de twee gebouwen wordt een nieuw plein.

Het voormalige Tolhuis ligt tussen de Orteliuskaai, de Sint-Pietersvliet en de Sint-Paulusplaats. Het gebouw is in 2013 aangekocht door projectontwikkelaar Immogra. Om de haalbaarheid van hoogbouw daar te onderzoeken, liet het schepencollege een afwijking van de hoogbouwnota toe. Een eerste ontwerp botste al direct op veel weerstand. Het architectenbureau Conix RDBM had een toren getekend van maar liefst negentig meter hoog. Verschillende adviesorganen gaven een negatief advies.

De projectontwikkelaar klopte daarop aan bij het architectenbureau Rapp+Rapp. Het plan van dat bureau kan al op meer bijval rekenen. De Welstandscommissie gaf een positief advies.

Rapp+Rapp tekende twee torens op de plek van het huidige Tolhuis. De hoogste toren van vijftig meter, vijftien meter hoger dan het huidige complex, komt aan de Orteliuskaai. Volgens het architectenbureau wordt bij deze hoogte het zicht niet belemmerd op de rede van Antwerpen, de kathedraal, de Boerentoren en de Oudaan. Op één afbeelding is wel te zien dat de toren het zicht op een stuk van de Scheldebocht ontneemt voor wie op het dak van het Museum aan de Stroom staat.

Het tweede bouwvolume komt aan de Sint-Paulusplaats en is 29 meter hoog. Beide gebouwen worden gescheiden door een ruimte van acht meter, wat geschikt zou zijn voor een plein.

Kleiner

In vergelijking met het huidige Tolhuis zou in het nieuwe gebouw de bruto vloeroppervlakte bovengronds dertien procent kleiner zijn. Er is ook vijftien procent minder bruto bouwvolume bovengronds.

“Het ontwerp biedt een natuurlijke en elegante overgang van de bestaande bebouwing komende vanuit het centrum richting Sint-Paulusplaats en vanuit de Sint-Paulusplaats richting de Orteliuskaai”, staat in de stedenbouwkundige studie voor de site. “Tegelijk wordt ingespeeld op de toekomstige transformatie van de omgeving van de Scheldekaaien en op de bestaande en nieuwe ontwikkelingen in de omgeving van het Eilandje.”

De districtsraad van Antwerpen loopt niet warm voor het project en gaf het stadsbestuur enkele bedenkingen mee. Zo wordt gevreesd dat de Sint-Pauluskerk uit het zicht zou verdwijnen. Bovendien zou de hoogte van vijftig meter in strijd zijn met de hoogbouwnota van de stad Antwerpen.

Ongelukkig

De hoogbouwnota is volgens schepen van Stadsontwikkeling Rob Van de Velde (N-VA) aan actualisering toe. De aanzet zal gebeuren door de nieuwe stadsbouwmeester Christian Rapp, die ook partner is in het architectenbureau Rapp+Rapp dat het nieuwe ontwerp tekende voor het Tolhuis.

“Dit is redelijk lastig en ongelukkig”, zegt gemeenteraadslid Toon Wassenberg, (sp.a). “Het architectenbureau tekende een ontwerp waarbij wordt afgeweken van de huidige hoogbouwnota van de stad. Ik twijfel niet aan de competentie en de integriteit van de stadsbouwmeester, maar het is zeer ongelukkig dat hij aan zijn job als stadsbouwmeester begint met een eigen project.”

Groen-gemeenteraadslid Joris Giebens deelt deze bedenking. “Het is natuurlijk niet zo onlogisch dat Rapp+Rapp zo’n opdracht krijgt”, zegt Giebens. “Bovendien kreeg dit bureau de opdracht vóór er sprake van was dat Christian Rapp stadsbouwmeester zou worden. Ik vermoed dat hij zeer omzichtig zal omspringen met de actualisering van de hoogbouwnota. Hij weet dat zijn activiteiten met een vergrootglas worden gevolgd.”

Volgens schepen van Stadsontwikkeling Rob Van de Velde (N-VA) zijn de bezwaren van de Antwerpse districtsraad over het Tolhuis-project al uitgeklaard en achterhaald. “Het argument over de impact op de Sint-Pauluskerk gaat niet op, want de kerk ligt in de tweede of de derde lijn ten opzichte van de Schelde. Dat het niet in regel is met de hoogbouwnota klopt ook niet, want het schepencollege heeft voor dit project een afwijking toegestaan op deze nota. Dit advies van de districtsraad loopt dus achter de feiten aan. Er zijn al oplossingen voor bedacht.”

De schepen wijst erop dat in dit project een modern participatietraject zal worden opgezet. “We gaan niet mensen in een achterafzaaltje zetten met verschraald bier of een koffie. Er komt onder meer een digitale participatie. Met licht gaan we op de site de hoogte en het volume tonen van de nieuwe gebouwen. Vergeet niet dat het huidige document nog maar een volumestudie is. In de volgende fase zal een sterk staaltje van architectuur te zien zijn met een stedelijke aanblik. Het zal niet alleen het aanzicht van de stad voor een deeltje mee bepalen, maar ook de leefkwaliteit in de buurt verhogen.”

De schepen vindt het geen probleem dat het project wordt ontwikkeld door het architectenbureau Rapp+Rapp van de nieuwe stadsbouwmeester. “Spreken over belangenvermenging is van de pot gerukt. Ik heb Rapp gevraagd om dit ontwerp niet los te laten. Samen met de administratie, die zeer positief is, staan we schouder aan schouder. Ik wil echt niet dat er een kink in de kabel komt. Dit moet gerealiseerd worden en daarbij is continuïteit essentieel. In dit project rond zal Rapp alleen optreden als architect, maar hij zal het niet beoordelen. Bij één vergadering over het Tolhuis nam ik het voorzitterschap op en was hij niet aanwezig. De voormalige Antwerpse stadsbouwmeester bOb Van Reeth zal de beoordeling van dit project trouwens op zich nemen. Zo zorg ik dat alles correct verloopt.”

GvA, 20/01/2016
Foto: rapp+rapp